• Sanne Hermans

Stad van Duizend Zuilen

Bijgewerkt: 9 mei 2019

In een klein zaaltje van het Allard Pierson Museum wordt op dit moment het ruim vier meter brede Gezicht op de ruïnes van Palmyra in de openbaarheid gerestaureerd. Het schilderij is in 1693 gemaakt door Gerard Hofsted van Essen. Deze schilder reisde eind zeventiende eeuw met een gezelschap naar het huidige Syrië. Hier verbleef de groep onder meer vier dagen in Palmyra, een oude handelsstad die opbloeide in de tweede eeuw na Christus onder Romeinse overheersing. Vanwege de vele klassieke bouwwerken die er in de oudheid zijn neergezet, staat Palmyra ook bekend onder de naam 'Stad van Duizend Zuilen'. Hofsted maakte tijdens zijn bezoek aan de antieke stad een tekening van de archeologische site en werkte deze uit tot het schilderij hieronder in het huis van een Hollandse consul in Aleppo. Hij deed dit in opdracht van Gisbert Cuper, professor aan de Illustre School van Deventer en volgens de informatie van het museum 'een fanatiek verzamelaar van oudheden'. Gezicht op Palmyra is het oudste schilderij dat is gemaakt van de Syrische stad.

Oorlog en verwoesting

Volgens restaurateur Erick Douwes is Gezicht op Palmyra kwalitatief niet hoogstaand, maar vooral van belang vanwege de historische (en emotionele) lading die het werk met zich meedraagt. Zo wordt het schilderij in verband gebracht met de recente gebeurtenissen in Palmyra. De stad - die zijn geheel toebehoort tot UNESCO-werelderfgoed - werd in 2015 veroverd door ISIS. De terreurorganisatie heeft tijdens zijn verblijf hier een aantal van de eeuwenoude bouwwerken vernietigd. Een daarvan is de tempel van Bel, daterend uit de eerste eeuw na Christus. Deze tempel was ooit het belangrijkste religieuze centrum van Palmyra, gewijd aan de Semitische god Bel (Baäl). Verder is de triomfboog verwoest, gebouwd in de derde eeuw na Christus tijdens de heerschappij van de Romeinse keizer Septimus Severus. Ook het Romeinse amfitheater, afkomstig uit de tweede eeuw na Christus, heeft tijdens de ISIS-overheersing beschadigingen opgelopen.


In de zaal waar Gezicht op Palmyra wordt gerestaureerd, is een kleine tentoonstelling ingericht. Hier is onder meer een grote afbeelding van het schilderij te zien waarop de door ISIS verwoeste monumenten staan aangegeven. Er worden ook andere kenmerkende bouwwerken uitgelicht die Hofsted in zijn werk heeft opgenomen.


Hier heeft Hofsted van Essen zichzelf afgebeeld in een Turkse jas, met de tekening van Palmyra in zijn linkerhand. Rechtsonder is zijn signatuur te lezen.

Nederlandse nieuwsgierigheid


Douwes legt uit dat het werk van Hofsted vooral functioneert als een foto, een realistische weergave van Palmyra aan het einde van de zeventiende eeuw. Het is een afbeelding die ons laat zien welke ruïnes er in die periode nog zijn bewaard, en welke al in de eeuwen daarvoor verloren zijn gegaan. Verder zegt het bestaan van het schilderij natuurlijk ook iets over de reislustigheid van een aantal vroegmoderne Nederlanders en hun interesse in oudere en andere culturen.


Deze interesse was niet uitzonderlijk: de zeventiende eeuw was immers de tijd van de V.O.C. en W.I.C. Nederlandse handelsschepen voeren de gehele wereld rond en zorgden voor steeds snellere verbindingen met de koloniën. Hierdoor was men steeds beter in staat om verre landen te bereiken. Tijdens bezoeken aan het buitenland werden exotische planten, dieren en voorwerpen meegenomen.


Er heerste in de Republiek dus een belangstelling voor het vreemde, al vanaf het begin van de zeventiende eeuw. Dit is onder meer te herleiden uit het volgende embleem (een afbeelding met een motto en uitleg) van de Amsterdamse dichter Roemer Visscher uit zijn bundel Sinnepoppen (1614): 'Tis misselijck waer een geck zijn gelt aen leyt', wat zoiets betekent als: 'alleen een gek geeft geld uit aan onbenulligheden'. Door middel van dit embleem waarschuwt Visscher zijn lezers om niet te investeren in prullaria, en zo te zien doelt hij hier op zeldzame schelpen (zie onderstaande afbeelding).


Volgens Visscher waren zijn "gekke" tijdgenoten vooral geïnteresseerd in 'Kinckhorens' en 'Mosselschelpen'. Dit is te lezen in zijn beschrijving die bij de afbeelding hoort.

Tot slot


Er wordt in de tentoonstelling zelf nauwelijks aandacht besteed aan de Nederlandse reistrend en de gelijktijdige aandacht voor het verleden en buitenland, maar (gelukkig) kan je hierover lezen in Cornelis de Bruijn: Reizen van Rome naar Jeruzalem en van Moskou naar Batavia. Dit boekje - ooit gemaakt voor een tentoonstelling in 1998 - krijg je gratis van het museum bij een bezoek aan Gezicht op Palmyra. Verder wordt er wel uitgebreid ingegaan op de restauratie zelf, met name de stappen die ondernomen worden om het schilderij in zijn oude glorie te herstellen.


Nieuwsgierig geworden naar het bijzondere schilderij en de openbare restauratie? Volgens het persbericht van het Allard Pierson Museum is Douwes nog op 9 april, 16 april, 23 april en 1 mei aan het werk. Ook organiseert het museum elke zondag een rondleiding. Aanmelden is niet nodig. Verder geeft historicus en UvA docent Oude Geschiedenis Lucinda Dirven morgen (3 april) van 11.00 tot 12.00 een lezing over de geschiedenis van het schilderij.

Meer weten?


In het onderstaande filmpje van Folia wordt Douwes geïnterviewd over zijn werkzaamheden en ontdekkingen tijdens de restauratie:



115 keer bekeken

© 2023 by Name of Site. Proudly created with Wix.com

UVA LOGO.png
  • Facebook
  • Instagram
  • Twitter